Isopropylbenzen có gây ung thư không?

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp cumen vào nhóm 2B – có thể gây ung thư cho người, dựa trên bằng chứng đầy đủ ở động vật thí nghiệm nhưng chưa đủ bằng chứng trên người.

Giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp của isopropylbenzen là bao nhiêu?

OSHA (Mỹ) và NIOSH quy định 50 ppm trung bình 8 giờ, có ký hiệu "skin" (hấp thụ qua da). Liên minh châu Âu quy định giá trị chỉ dẫn 20 ppm (8 giờ) và 50 ppm (15 phút). Luôn tra cứu quy chuẩn hiện hành tại nơi làm việc.

Vì sao isopropylbenzen bảo quản lâu lại nguy hiểm?

Khi tiếp xúc với oxi không khí và ánh sáng, isopropylbenzen bị tự oxi hóa tạo cumen hiđroperoxit. Peroxit tích tụ có thể phân hủy mạnh khi đun nóng hoặc cô đặc (ví dụ khi chưng cất cạn), gây cháy nổ.

Isopropylbenzen có độc không? An toàn, bảo quản, sơ cứu

Lưu ý: nội dung dưới đây mang tính tham khảo. Khi làm việc thực tế với isopropylbenzen, hãy tuân theo Phiếu an toàn hóa chất (SDS) của nhà cung cấp và quy định an toàn lao động hiện hành.

Isopropylbenzen là chất lỏng dễ cháy và có hại cho sức khỏe nếu hít phải hơi nồng độ cao hoặc nuốt phải. Nó cũng độc với sinh vật thủy sinh. Dưới đây là những thông tin an toàn cốt lõi.

Phân loại nguy hại (GHS)

Theo phân loại hài hòa của Liên minh châu Âu (CLP), isopropylbenzen (CAS 98-82-8, số UN 1918) có các cảnh báo:

Mã	Cảnh báo nguy hại
H226	Chất lỏng và hơi dễ cháy
H304	Có thể gây tử vong nếu nuốt phải và đi vào đường hô hấp
H335	Có thể gây kích ứng đường hô hấp
H411	Độc với sinh vật thủy sinh, ảnh hưởng kéo dài

Từ cảnh báo: Nguy hiểm. Một số nhà cung cấp bổ sung thêm cảnh báo về nguy cơ gây ung thư theo đánh giá của IARC.

Ảnh hưởng đến sức khỏe

Hít phải: hơi isopropylbenzen gây kích ứng mũi, họng; nồng độ cao gây ức chế thần kinh trung ương — đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ, mất phối hợp, nặng hơn có thể bất tỉnh.
Tiếp xúc da: làm khô, nứt da do hòa tan lớp dầu tự nhiên; chất có thể thấm qua da.
Tiếp xúc mắt: gây kích ứng, đỏ, chảy nước mắt.
Nuốt phải: nguy hiểm nhất là hít sặc vào phổi (viêm phổi hóa chất) — vì vậy không được gây nôn.
Dài hạn: IARC xếp cumen vào nhóm 2B (có thể gây ung thư cho người); Chương trình Độc chất học Quốc gia Mỹ (NTP) cũng liệt kê cumen là chất được dự đoán hợp lý là gây ung thư cho người.

Giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp

Tổ chức	Giới hạn	Ghi chú
OSHA PEL (Mỹ)	50 ppm (~245 mg/m³), TWA 8 giờ	Ký hiệu “skin”
NIOSH REL (Mỹ)	50 ppm, TWA 10 giờ	Ký hiệu “skin”; IDLH 900 ppm
EU (IOELV)	20 ppm (100 mg/m³) TWA 8 giờ; 50 ppm (250 mg/m³) 15 phút	Ký hiệu “skin”

Giá trị có thể được cập nhật — hãy kiểm tra văn bản pháp quy mới nhất, bao gồm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Việt Nam.

Nguy cơ cháy nổ và hình thành peroxit

Điểm chớp cháy thấp (khoảng 31–36 °C): ở nhiệt độ mùa hè Việt Nam, hơi isopropylbenzen có thể tạo hỗn hợp cháy với không khí.
Giới hạn nổ khoảng 0,9–6,5 % thể tích. Hơi nặng hơn không khí, có thể lan dọc mặt sàn tới nguồn lửa ở xa.
Tạo peroxit: để lâu tiếp xúc với không khí và ánh sáng, isopropylbenzen tự oxi hóa thành cumen hiđroperoxit. Cần kiểm tra peroxit trước khi chưng cất và không chưng cất cạn.
Chữa cháy: dùng bọt, bột khô, CO₂; phun sương nước để làm mát thùng chứa. Không dùng tia nước mạnh vì có thể làm chất lỏng cháy lan rộng.

Bảo quản và sử dụng an toàn

Chứa trong thùng kín, nối đất, đặt ở nơi thoáng mát, tránh nắng, xa nguồn nhiệt, tia lửa.
Để riêng với chất oxi hóa mạnh (axit nitric, peroxit, permanganat…) và axit mạnh.
Làm việc trong tủ hút hoặc khu vực có thông gió cục bộ; dùng thiết bị chống cháy nổ.
Trang bị bảo hộ: kính bảo hộ, găng tay chống hóa chất phù hợp (tham khảo SDS về vật liệu găng), quần áo bảo hộ; mặt nạ phòng độc có phin lọc hơi hữu cơ khi nồng độ vượt giới hạn.
Ghi ngày mở nắp, theo dõi thời hạn sử dụng để hạn chế tích tụ peroxit.

Sơ cứu khi tiếp xúc với isopropylbenzen

Hít phải: đưa nạn nhân ra nơi thoáng khí, giữ ấm và nghỉ ngơi; nếu khó thở cần hỗ trợ y tế.
Dính vào da: cởi bỏ quần áo nhiễm bẩn, rửa da bằng nhiều nước và xà phòng.
Bắn vào mắt: rửa ngay bằng nước sạch trong ít nhất 15 phút, tháo kính áp tròng nếu dễ làm; đi khám mắt.
Nuốt phải: không gây nôn, súc miệng và đưa ngay đến cơ sở y tế.

Tác động môi trường

Isopropylbenzen bay hơi khá nhanh vào không khí, tại đây nó bị phân hủy bởi gốc hiđroxyl trong vài ngày. Trong nước, nó độc với cá và động vật không xương sống. Không xả isopropylbenzen vào cống rãnh hoặc nguồn nước; chất thải phải được thu gom và xử lý bởi đơn vị có chức năng.

Độc tính và an toàn khi sử dụng isopropylbenzen (cumen)